Gdańskie kościoły




Kościół Św. Barbary - Barbarakirche

Kościół Św. Barbary powstał w miejscu założonego w 1387 r. szpitala i kaplicy przyszpitalnej Św. Barbary. W 1456 r. rozbudowana kaplica została podniesiona do rangi kościoła parafialnego. Wielokrotnie niszczony przez pożary w latach 1490, 1494, 1495, 1499, 1537 i 1545 był wielokrotnie odbudowywany. Po ostatniej odbudowie został przekształcony w kościół luterański. W 1620 r. wybudowano wieżę, a w latach 1726 - 1728 kościół uzyskał dodatkową, południową nawę w stylu barokowym. Niszczony przez wojska Stefana Batorego w 1571 r. oraz przez oblegające miasto wojska napoleońskie w latach 1807 - 1813 był za każdym razem odbudowywany.


Kościół Św. Barbary na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Barbary



W 1945 r. w wyniku działań wojennych zawaliły się ściany szczytowe, górna kondygnacja wieży oraz dachy, a wraz z nimi większość sklepień w północnych kaplicach oraz w arkadach oddzielających nawy.


Kościół Św. Bartłomieja - Bartholomäikirche

Świątynia pochodzi z XV wieku. W latach 1591 - 1600 dobudowano do halowej budowli wieżę w stylu gotyckim. Dawniej była to główna świątynia Nowego Miasta. W 1524 r. kościół przejęła gmina protestancka.


Kościół Św. Bartłomieja na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Bartłomieja



W 1945 r. kościół i jego wyposażenie uległy prawie całkowitemu zniszczeniu.


Kościół Św. Brygidy - Brigittenkirche

Budowa kościoła rozpoczęła się w roku 1394 i przebiegała etapami do 1512 r. Kościół został konsekrowany w 1396 ku czci świętej Brygidy Szwedzkiej, której ciało wystawiono w 1374 r. w znajdującej się w tym miejscu niewielkiej kaplicy. W 1587 r. kościół spłonął, odbudowano go wkrótce według planów kościoła w Vadstenie. W 1616 r. wybudowano wieżę w stylu renesansowym. W 1840 r. utworzono w miejscu klasztoru parafię wojskową, a w 1920 w jej miejsce utworzono parafię terytorialną.


Kościół Św. Brygidy na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Brygidy



W 1945 r. kościół został doszczętnie zniszczony przez Armię Czerwoną.


Kościół Św. Elżbiety - Elisabethkirche

Kościół został wybudowany w 1417 r. w miescu kaplicy istniejącej przy szpitalu dla ubogich. W 1547 r. w związku z budową fortyfikacji zlikwidowano cmentarz przykościelny i zamurowano główne wejście do kościoła. W 1557 r. kosciół przeszedł w ręce ewangelików reformowanych. Od 1844 r. pełnił on funkcję kościoła garnizonowego.


Kościół Św. Elżbiety na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Elżbiety



W 1945 r. kościół i sąsiadujące z nim budynki szpitalne zostały spalone przez Armię Czerwoną.


Kościół Św. Ignacego - Ignatiuskirche

Obecny budynek kościoła powstał w roku 1676, w miejscu zniszczonego w 1656 r. jezuickiego kościoła z 1615 r. Po kolejnym pożarze kościół zostaje odbudowany w latach 1722 - 1755. W czasie oblężenia Gdaska przez wojska napoleońskie w latach 1807 - 1813 kościół został ponownie uszkodzony i utracił dwie wieże, których nie odbudowano. W 1839 r. utworzono parafię p.w. Św. Ignacego.


Kościół Św. Ignacego na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Ignacego



W 1945 r. zniszczeniu uległy kościelne witraże.


Kościół Św. Jakuba - Jakobikirche

Pierwszy kościół Św. Jakuba wybudowano w 1414 r. przy szpitalu i przytułku dla żeglarzy. Po splądrowaniu i spaleniu kościoła przez oddziały husytów wybudowano w latach 1436 - 1437 nowy kościół. 22 maja 1437 r. poświęcił go islandzki biskup Godswinus ze Skalhold. Kościół służył katolikom do połowy XVI w., po reformacji przeszedł w ręce protestantów. W 1815 r. wybuch w stojącej obok baszcie prochowej zniszczył szpital i poważnie uszkodził kościół. Po przebudowie przestał on pełnić funkcje sakralne, a na wieży zamontowano przeniesiony z bramy św. Jakuba wczesnobarokowy hełm.


Kościół Św. Jakuba na zdjęciach



W 1945 r. całkowicie zniszczone zostało wnętrze kościoła.


Kościół Św. Józefa - Josephkirche (Karmeliterkloster)

W roku 1467 zakon Karmelitów otrzymuje w ramach rekompensaty teren leprozorium Św. Jerzego, wkrótce rozpoczyna się budowa kościoła. Budowa rozpoczyna się od okazałego portalu, jednak brak funduszy sprawił, że pierwotnych planów budowy nie zrealizowano i dzisiaj brama znajduje się w pewnym oddaleniu od głównego budynku. Nie udało się również wybudować zaplanowanych trzech naw, do 1623 r. powstała tylko jedna nawa, prezbiterium i kaplica. W 1663 r. kościół spłonął, po pożarze odbudowano go i zmieniono wystrój na barokowy. W 1840 r., po wysiedleniu zakonników powołano parafię.


Kościół Św. Józefa na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Józefa



27 marca 1945 r. żołnierze Armii Czerwonej wtoczyli do kościoła i podpalili beczki z płynem zapalającym. Wraz z kościołem spłonęło ponad 100 osób szukających w nim schronienia.


Kościół Św. Mikołaja - Nikolaikirche (Dominikanerkloster)

Pierwsza mały kościół pod wezwaniem św. Mikołaja został wybudowany ok. 1185 r. 22 stycznia 1227 pomorski książę Świętopełk przekazał kościół zakonowi oo. dominikanów, których przyprowadził Jacek Odrowąż. Został on konsekrowany przez legata papieskiego dla Prus Wilhelma z Modeny w 1239 r. Przy kościele wkrótce powstał klasztor. W 1260 papież Aleksander IV udzielił gdańskim dominikanom przywileju odpustu zupełnego na dzień 4 sierpnia, od tego czasu organizowany jest także jarmark dominikański. Budowę istniejącego obecnie kościoła rozpoczęto po 1348 r., w 1487 kościół przykryto sklepieniem gwiaździstym i podwyższono wieżę. W 1564 r. władze gdańskie oddały klasztor protestantom, a skarbiec klasztorny zabrano na ratusz, po interwencje króla Zygmunta Augusta, klasztor w 1567 zwrócono dominikanom. W 1813 wskutek rosyjskiego ostrzału miasta klasztor całkowicie spłonął. W 1834 nastąpiła kasata zakonu, a dominikanie zostali zmuszeni do opuszczenia miasta. Zrujnowane zabudowania klasztorne ostatecznie wyburzono. Przy kościele powstała parafia katolicka.


Kościół Św. Mikołaja na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Mikołaja



Jako jedyny kościół gotycki w Gdańsku nie został zniszczony przez Armię Czerwoną.


Kościół Św. Piotra i Pawła - Peter und Pauluskirche

W 1397 r. rozpoczęto budowę kościoła jako filii kościoła Mariackiego. W 1424 r. kościół płonie. W roku 1436 utworzono przy kościele szkołę działającą do 1904 r. W 1456 r. rozpoczyna się odbudowa kościoła. W tym samym roku dekretem biskupa Jana Gruszczyńskiego utworzono parafię św. Piotra i Pawła. W latach 1486-1514 rozbudowano kościół i wybudowano wieżę kościelną. W 1557 r. kościół przechodzi w ręce ewangelików.


Kościół Św. Piotra i Pawła na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Piotra i Pawła



Podczas zdobywania Gdańska, kościół został zbombardowany, a później podpalony przez żołnierzy Armii Czerwonej. Runęły wówczas konstrukcje dachowe prezbiterium, nawy południowej i częściowo nawy głównej. Oberwaniu uległa większość sklepień. Zburzone zostały trzy filary międzynawowe.


Kościół Św. Trójcy - Trinitatiskirche

Franciszkanie przybyli do Gdańska w roku 1420, dwa lata później rozpoczęła się budowa klasztoru. W latach 1422-1431 powstał kościół Wieczerzy Pańskiej - obecne prezbiterium wielkiego kościoła. Po rozgromieniu Krzyżaków w wojnie trzynastoletniej powstała myśl przebudowy klasztoru i budowy wielkiego kościoła. Prace rozpoczęto w 1480 roku. W latach wybudowano 1480-1484 kaplicę św. Anny. Równocześnie w latach 1481-1514 rozbudowano wschodnie skrzydło klasztoru. Budowę kościoła Świętej Trójcy rozpoczęto w 1514 roku. Pod wpływem reformacji i z powodu upadku życia zakonnego, przełożony klasztoru Jan Rollau przekazał klasztor i kościół w 1555 r. Radzie Miejskiej, już w całości protestanckiej. W klasztorze założono Gimnazjum Akademickie, które przetrwało do 1817 roku oraz pierwszą gdańską bibliotekę. Kościół znalazł się pod zarządem luterańskim i kalwińskim. W XVII wieku od strony zachodniej dobudowano przy kościele dom galeriowy. W XIX wieku przebudowano zabudowania klasztorne, które zaadaptowano w 1872 na Muzeum Miejskie.


Kościół Św. Trójcy na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Trójcy



W 1945 r. kościół uległ poważnym uszkodzeniom, szczęśliwie ocalała część nawowa oraz szczyty wieńczące elewacje wschodnią i zachodnią.


Kościół Zbawiciela - Salvatorkirche

Pierwszy kościół Zbawiciela powstał w latach 1633-34, został on rozebrany w roku 1656. Drugi kościół Zbawiciela został wybudowany w 1695 r. przez Bartela Ranischa. W 1814 r. poważnie zniszczony w wyniku wybuchu granatu, odbudowę po zniszczeniach zakończono ok. 1860 r.


Kościół Zbawiciela na zdjęciach



Wnętrze kościoła Zbawiciela



W 1945 r. kościół został niemal całkowicie zniszczony, zachował się jedynie dolny fragment wieży.


Kościół Bożego Ciała - Heilige Leichnam Kirche

Pierwsze zapiski o kościele a wówczas kaplicy przyszpitalnej pochodzą z 1395 r. Szpital, przeznaczony głównie dla trędowatych, wybudowano ok. 1351 r. W 1688 r. Barthel Ranisch dobudował nawę poprzeczną, dzięki czemu kościół ma kształt litery "T". Transept to pierwotny gotycki budynek świątyni. Kościół był wielokrotnie niszczony i palony, a następnie odbudowywany. Wieża kościelna pochodzi z 1765 r. Charakterystycznym elementem kościoła jest zewnętrzna ambona, skąd głoszono kazania dla trędowatych.


Kościół Bożego Ciała na zdjęciach



Wnętrze kościoła Bożego Ciała



Zniszczenia kościoła w 1945 r. były stosunkowo niewielkie, zachował się jego oryginalny wystrój.


Kościół Św. Ducha - Heilige Geist Kirche

Pierwsze wzmianki o kaplicy Św. Ducha pochodzą z 1333 r. W latach 1342-1357 powstał kościół i połczony z nim nowy szpital Św. Ducha. W 1557 r. kościół przeszedł w ręce protestantów. W latach 1830-1854 nie był uzytkowany, po 1854 r. stał się kościołem parafialnym gminy ewangelickiej.


Kościół Św. Ducha na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Ducha



W 1945 r. kościół uległ prawie całkowitemu zniszczeniu, zachowały sie jedynie uszkodzone ściany zewnętrzne i zachodnia część szczytu.


Kościół Chrystusa Króla

Kościół powstał w latach 1931-1932 według projektu inż. architekta Czesława Świałkowskiego jako kościół rektorski w parafii św. Józefa, przeznaczony dla mieszkających w Gdańsku Polaków. Poświęcenie kościoła odbyło się 30 października 1932 z udziałem Komisarza Generalnego RP i licznych delegacji organizacji polskich w Wolnym Mieście Gdańsku.


Kościół Chrystusa Króla na zdjęciach



Wnętrze kościoła Chrystusa Króla



Kościół przetrwał wojnę w dobrym stanie.


Kościół Mennonitów - Mennonitenkirche

Kościół został wybudowany w latach 1818-1819 przez mieszkająca w Gdańsku gminę mennonicką.


Kościół Mennonitów na zdjęciach



W 1945 r. kościół został w niewielkim stopniu uszkodzony, uległ jednak dewastacji w latach powojennych.


Kościół Matki Boskiej Bolesnej - Liebfrauenkirche

Kościół wybudowano w latach 1926-1928 na pamiątkę poległych podczas I wojny światowej, w 1928 r. uroczyście konsekrowano świątynię pod wezwaniem Mariä Sieben Schmerzen. Rok później erygowano parafię katolicką.


Kościół Matki Boskiej Bolesnej na zdjęciach



W 1945 r. zniszczeniu uległo prezbiterium i część dachu kościoła.


Kościół Św. Apostołów - Aposteln Katholische Kirche

Kościół powstał przy Schwarzes Meer (ulica dzisiaj nie istnieje).


Kościół Św. Apostołów na zdjęciach



W 1945 r. kościół uległ całkowitemu zniszczeniu.


Kościół Metodystów - Immanuel Gemeidehaus der Bischöflichen Methodisten Kirche in Danzig

Dom wspólnoty metodystów z kaplicą powstał dzięki zaangażowaniu pastora Henryka Holzschuhera w 1910 r. przy Näthlergasse 1 (ul. Igielnicka 1). Była to kamienica z wewnętrzną kaplicą i pomieszczeniami mieszkalnymi dla członków wspólnoty. Budynek ozdobiono dwiema wieżami zwieńczonymi krzyżami.


Kościół Metodystów na zdjęciach



Budynek wspólnoty metodystów nie przetrwał wojny.


Kościół Anglikański - Englische Kirche

Dom wspólnoty anglikańskiej z kaplicą powstał przy Heilige Geistgasse 80 (ul. Św. Ducha 80).


Kościół anglikański na zdjęciach





Budynek wspólnoty anglilkańskiej nie przetrwał wojny.


Kościół Zbawiciela na Siedlcach - Salvatorkirche

Neogotycki, ewangelicki kościół Zbawiciela na Siedlcach został poświęcony w 1901 r.


Kościół Zbawiciela na zdjęciach



Kościół został poważnie uszkodzony w 1945 r. i rozebrany po wojnie.


Kościół Św. Franciszka - Franziskuskirche

Katolicki kościół Św. Franciszka w Emaus wybudowany został w latach 1904-1906 według projektu architekta A. Menkena. Kościół konsekrowano 4 grudnia 1906 r.


Kościół Św. Franciszka na zdjęciach



Wnętrze kościoła Św. Franciszka



W 1945 r. uszkodzeniu uległa wieża kościelna, dach kościoła, sklepienia i część wyposażenia.