Gdańskie statki i okręty



Gdańska bandera na rufie parowca "Paul Beneke".


Morze w dziejach Gdańska odgrywało zawsze ważną rolę. W historii miasta istniało wiele statków noszących imię Gdańska, inne były z Gdańskiem związane w szczególny sposób. Pierwszym znanym z nazwy statkiem noszącym imię Gdańska była karawela o imieniu "Peter von Danzig" dowodzona przez Paula Beneke. W późniejszym okresie wiele innych statków nosiło imiona związane z Gdańskiem, w kronikach zachowały się m.in. takie nazwy jak "Die Stadt Danzig", "Die Liebe von Danzig", "Das Zeughaus von Danzig" czy "Das Wappen von Danzig".

Pierwszym bardziej współczesnym okrętem o nazwie "Danzig" była zwodowana w 1825 r. kanonierka o napędzie wiosłowo-żaglowym, przez pewien czas służyła jako okręt szkoleniowy dla uczniów Królewskiej Szkoły Nawigacji w Gdańsku. Następnie nazwę "Danzig" otrzymał zbudowany w stoczni Klawittera w Gdańsku parowy bocznokołowiec, który służył jako statek pasażerski na trasie Gdańsk - Królewiec (Königsberg). Kolejnym okrętem była korweta "Danzig", nowoczesny parowy bocznokołowiec z ożaglowaniem pomocniczym, zbudowana w 1851 r. w Kaiserliche Werft w Gdańsku.


Korweta "Danzig" z 1851 r.


Kolejnym statkiem był wybudowany w latach 1886 / 87 w stoczni Vulkan w Szczecinie (Stettin) dla Norddeutscher Lloyd niewielki statek pasażerski "Danzig". Nowym okrętem o nazwie "Danzig" był lekki krążownik klasy Bremen. S.M.S. Danzig został zwodowany w Kaiserliche Werft w Gdańsku 23 września 1905 r. a 1 grudnia 1907 r. oddany do eksploatacji. Koszt jego produkcji wyniósł 4,8 miliona Marek. Początkowo służył jako okręt patrolowy by w 1910 r. stać się okrętem szkoleniowym artylerii. W dniu wybuchu I Wojny Światowej cała seria lekkich krążowników klasy Bremen była już okrętami przestarzałymi, pomimo tego były one intensywnie użytkowane. S.M.S. Danzig początkowo slużący w grupie rekonesansowej na Morzu Północnym w 1915 roku został przeniesiony na Bałtyk gdzie brał udział w operacjach bojowych u wybrzeży Finlandii, a następnie w różnych operacjach podczas których kilkakrotnie został uszkodzony wchodząc na miny. Od czerwca 1917 roku służył jako okręt-cel dla szkolenia załóg lodzi podwodnych. Niestety, nie wrócił do swojego rodzinnego miasta, wykreślony ze służby w listopadzie 1919 r. Rok później przejęty przez Wielką Brytanię i złomowany.



S.M.S. Danzig na pocztówkach.



Członkowie załogi S.M.S. Danzig.


Dane techniczne S.M.S. Danzig:

wyporność:3.783 t
dlugość:111,1 m
dlugość (na linii wodnej):110,6 m
szerokość:13,3 m
zanurzenie:5,68 m
załoga:297 osób

napęd: dwa silniki o mocy 12.022 KM
prędkość maksymalna: 22,9 węzła
zasięg: 4690 mil morskich

uzbrojenie początkowe:10 dział kalibru 105 mm
2 wyrzutnie torped 45 cm


Pierwszym statkiem noszącym nazwę Gdańsk był pełnomorski parowiec zwodowany w roku 1900 jako Sierra. W roku 1920 statek został zakupiony przez Polish American Navigation Corporation / Towarzystwo Polsko Amerykańskiej Żeglugi Morskiej i przemianowany na Gdańsk. Statek pływał pod banderą amerykańską i posiadał 800 miejsc pasażerskich o niskim standardzie przeznaczonych głównie dla emigrantów. Do Gdańska zawinął tylko 9 razy, kiedy to linia zbankrutowała, a statek wrócił do poprzedniego właściciela i ponownie pływał na Oceanie Spokojnym aż do roku 1934 kiedy został złomowany.



Parowiec Gdańsk i folder Towarzystwa Polsko Amerykańskiej Żeglugi Morskiej.


Kolejnym statkiem noszącym nazwę Gdańsk był niewielki parowy wycieczkowiec wybudowany w stoczni Danziger Werft w 1927 r. i użytkowany przez Żeglugę Polską. W rejsach po zatoce "Gdańsk" mógł zabrać do 700 pasażerów. Statek został uszkodzony przez niemieckie bombowce 2 września 1939 r. i zatopiony przez załogę 4 września. Został wydobyty przez Niemców i ponownie zatopiony w marcu 1945 r. przy wejściu do portu w Gdyni. Jeszcze raz podniesiony z dna został ostatecznie pocięty na złom w okolicy redłowskiej plaży.



Statek wycieczkowy Gdańsk.


W tym samym czasie co wycieczkowiec Gdańsk wszedł do użytku inny, większy statek pasażerski "Hansestadt Danzig". Zbudowany został w szczecińskiej stoczni Oderwerke w 1926 r. Miał on 2 480 BRT pojemności, 90 m długości, 11,7 m szerokości i obsługiwał regularne połączenia pasażerskie pomiędzy Niemcami a Prusami Wschodnimi. Użytkowany był przez niemieckie towarzystwo Seedienst Ostpreussen. "Hansestadt Danzig" miał 1.400 miejsc pasażerskich, a załoga składała się z 83 osób. Statek został zmobilizowany w 1939 r. i przerobiony na stawiacz min. Brał udział w desancie na Kopenhagę i Bornholm. Zatonął po wejściu na szwedzkie pole minowe w okolicy wyspy Öland 9 lipca 1941 r. Później nazwę "Hansestadt Danzig" nosił zdobyczny norweski statek pasażerski "Peter Wessel", który po wojnie został zwrócony prawowitemu właścicielowi.



Statek pasażerski Hansestadt Danzig.


Folder reklamowy Seedienst Ostpreussen.
Znaczek pocztowy z Hansestadt Danzig.


W czasie wojny jeszcze dwa inne niemieckie statki nosiły nazwę Danzig, były to statki szpitalne. Większy, o pojemności 1 062 BRT zmienił nazwę na Posen i wtedy mniejszy o pojemności 796 BRT otrzymał nazwę Danzig.

Oprócz wyżej wymienionych można jeszcze wspomnieć o następujących jednostkach:

- holownik Danzig zbudowany w 1922 w Kaiserliche Werft
- zbiornikowce zbudowane w latach 1920-21: Gedania i Zoppot
- jacht Peter von Danzig firmy Seereederei Danzig
- Peter von Danzig II - jacht zbudowany 1924 roku
- drobnicowiec Gdańsk zbudowany w latach 1951-54 w Stoczni Gdańskiej
- drobnicowiec Gdańsk zbudowany dla Norwegii w roku 1967 w Stoczni Gdańskiej
- kontenerowiec Gdańsk II zbudowany w Hiszpanii w 1983 roku
- seria holowników z lat 1930-45 o gdańskich nazwach: Danzig, Oliva, Saspe, Brösen, Neufahrwasser, Thor i Krantor
- statek rybacki Glettkau, wykorzystywany podczas wojny jako stawiacz min (M-1803, M-1406, M-4014)
- parowy wycieczkowiec Zoppot


Holownik Danzig.
Parowy wycieczkowiec Zoppot.
Parowy wycieczkowiec Zoppot w porcie Hel.
Holownik Oliva na Motławie.
Okręt podwodny U-407 z herbem gdańska.
Kiosk okrętu podwodnego U-407 z herbem gdańska.
Stawiacz min Glettkau / M-4014.


Warto wspomnieć o jeszcze innym statku związanym z Gdańskiem, był to parowy wycieczkowiec należący do Towarzystwa Weichsel pływający na trasie Gdańsk - Hel o nazwie Paul Beneke. Został on zbudowany w 1906 r. w stoczni Klawittera w Gdańsku, miał 43,5 m długości i zabierał na pokład do 70 pasażerów, a na pokładzie znajdowała się kawiarnia i restauracja. Po wojnie jego macierzystym portem była Lubeka, zezłomowany w 1951 r.



Salondampfer Paul Beneke na pocztówkach i zdjęciach.


Przystań statków towarzystwa Weichsel przy Długim Pobrzeżu (Lange Brücke)
Przystań statków wycieczkowych przy Długim Pobrzeżu (Lange Brücke)
Przystań statków wycieczkowych przy Długim Pobrzeżu (Lange Brücke)
Przystań statków wycieczkowych przy Długim Pobrzeżu (Lange Brücke)
Bilet na prom kursujący pomiędzy Nowym Portem a Wisłoujściem.
Bilet na prom kursujący przy Żurawiu.


Trzy inne statki związane były, może nie bezpośrednio z Gdańskiem ale z jego tragiczną historią.
Są to zatopione w 1945 r. Wilhelm Gustloff, General von Steuben i Goya.